Cemil Meriç’in ’hür tefekkürün kaleleri’ dediği edebiyat dergileri, ağır dağıtım şartları nedeniyle kapanma noktasına geldi.
16.02.2008 05:31:51
Uzun yıllardır yayınlanan köklü dergiler bile dağıtım şirketlerinin isteklerini yerine getiremiyor; kendi imkânlarıyla kitapçılarda okuyucuyla buluşmaya çalışıyor.
Türkiye’de başta edebiyat olmak üzere düşünce ve kültür alanında yayın yapan dergilerin zor şartlar altında okuyucuyla buluştuğu artık herkesin malumu. Çoğu dergi, birkaç sayı çıktıktan sonra maddi sıkıntılar nedeniyle kapanıyor. Son zamanlarda dağıtım şirketlerinin getirdiği ağır şartlar, uzun yıllardır yayın yapan dergileri bile kapanmanın eşiğine getirdi. Dergi dağıtım işini büyük oranda elinde tutan YAYSAT, dağıtacağı dergilerden 2 bin adet için peşin 2 bin YTL, yüzde ellinin üzerindeki iadelerde ise sayı başına 40 yeni kuruş istedi. Varlık, Türk Edebiyatı, Virgül gibi Türkiye’nin en köklü dergilerinin sahipleri ve yayın yöneticileri, bu durum karşısında kara kara düşünüyor. İçlerinde kitapçı dağıtımıyla ayakta kalmayı deneyenler de var. Dergilerin bir araya gelip ortak dağıtım ağı kurması ya da Kültür Bakanlığı’ndan ayrılacak bir fondan desteklenmesi, sıkıntıların çözümü için konuşulan önerilerden bazıları. Avrupa çapındaki kültür dergilerinin Eurozine adlı ortak bir ağı bulunuyor ve büyük bölümü bir kamu fonundan önemli ölçüde ve sürekli maddi destek alıyor.
Türk Edebiyatı’nın genel yayın yönetmeni Beşir Ayvazoğlu, edebiyat dergilerinin YAYSAT’ın şartlarıyla yaşayamayacağı görüşünde. Varlık, Türk Edebiyatı, Dergâh gibi dergilerin fikir akımlarına kaynaklık ettiğini söyleyen Ayvazoğlu, dergilerin bu misyonunu Kültür Bakanlığı’nın bile tam anlamadığını belirtiyor. Bakanlığın, kütüphaneleri abone etmek suretiyle, rüşdünü ispat etmiş dergilerin yaşamasını sağlayabileceğini ifade eden Ayvazoğlu, "Bu dergilerin kapanması kültür hayatımızda fakirleşmeye yol açar. ’Kapatın cicisiz bicisiz dergileri, bu küresel çağda ne bu gerilik! Neymiş sanat, edebiyat, fikir?" deniyorsa, kapatalım gitsin.’ diyor. Yaklaşık 75 yıldır yayınlanan Varlık dergisinin genel yayın yönetmeni Enver Ercan, istenilen dağıtım parasını verebilecek ve maliyetini satışlardan karşılayabilecek bir tane edebiyat dergisi olmadığını söylüyor. Ercan, "Dergicilerin kooperatif kurması, ortak dağıtım ağı oluşturması gibi öneriler dile getiriliyor. Kendi hesabıma hepsine varım, ama hayata geçirilme şansını pek fazla görmüyorum. En doğru şey, YAYSAT’la belli bir süre için uzlaşmaya varmanın yollarını aramak; bu arada da yeni seçeneklerin zeminini oluşturmak." şeklinde konuşuyor. Virgül Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Orhan Koçak, YAYSAT’ın kararından sonra şirketten çekilmeye ve dağıtımı kendi imkânlarıyla kitapçılar yoluyla yapmaya karar vermiş. Koçak, konuyla alakalı bir çözüm toplantısı düzenlenmesini teklif ediyor. Yedi İklim’in editörü Ali Haydar Haksal, dergiyi ilk çıktığı zamandan beri birçok kere genel dağıtıma vermeyi denediklerini ve başaramadıklarını söylüyor. Kendi imkânlarıyla bugüne kadar dağıtımı gerçekleştirdiklerini ifade eden Haksal, kimsenin bu dergilere reklam vermediğini, kurye ücretlerinin abone bedelini alıp götürdüğünü sözlerine ekliyor.
Konunun muhatabı Kültür Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayınlar Genel Müdürü Doç. Dr. Ahmet Arı, bakanlığın sektördeki dağıtım sorunlarının farkında olduğunu ve ortak bir dağıtım ağının kurulmasının büyük bir önem taşıdığı kanaatinde olduklarını söylüyor. Bakanlığa bağlı halk kütüphanelerinde abone olunan süreli yayınların yaklaşık yüzde 60’ını ’kültür’ ve ’edebiyat’ alanındaki yayınların oluşturduğunu söyleyen Arı, bu yolla dergi yayıncılarının maddi olarak da desteklendiğini belirtiyor. Ayrıca, bakanlık ile PTT Genel Müdürlüğü arasında yapılan anlaşma doğrultusunda kütüphaneler adına abone olunan süreli yayınların gönderilmesinde yüzde 50 indirim sağlandığını anlatan Arı, "2008 yılında süreli yayın aboneliği ödeneği artırılarak süreli yayınlara merkezden abone olunması yanında kütüphanelerimizin yerinden abone olması da sağlanmaya çalışılacaktır." diyor.
Beşir Ayvazoğlu (Türk Edebiyatı)
Önümüzdeki aylarda, gazete bayilerinde bazı dergilerin artık görünmediğini kaç kişi fark edecek, bilmiyorum. Ama bu dergilerin az sayıdaki okuyucuları çok üzülecekler. Yapılacak tek şey var: Abone olmak! Evet, dergiler ancak abonelik sistemine geçerek hayatlarını idame ettirebilir.
Enver Ercan (Varlık)
YAYSAT’ın kararına elbette ki tepki gösterilmeli, fakat suçu topyekun onlara yıkmak pek anlamlı değil. Sonuçta ticari bir işletme. Kültür Bakanlığı var, belediyeler var, ’sanata destek veren’ büyük bankalar, holdingler, kültür-sanat fonları var; ama dergiler adına neredeyse hiçbirinden tık yok.
Ali Haydar Haksal (Yedi İklim) Ah, keşke duyarlılık sahibi kimseler yiğitlik yapıp dergilerinizi dağıtalım dese de rahat bir nefes alsak. Edebiyat dergisi okuru olabilecek herkesin ulaşabileceği yerlere kadar gidebilsek. Allah, edebiyat dergileri çıkarıcıları bu yiğit insanlara güç kuvvet versin. Yoksa kimseye minnet etmeye değmez.
Cemil Meriç’in ’hür tefekkürün kaleleri’ dediği edebiyat dergileri, ağır dağıtım şartları nedeniyle kapanma noktasına geldi.